Het Klavertje

 

Dyslexie en dysorthografie

Naar schatting heeft 20% van de basisschoolleerlingen leerproblemen. Hiervan heeft 10% leesproblemen. 5% zou dyslectisch zijn. Dit wil dus zeggen dat in elke klas van de lagere school een kind met dyslexie zit. In 95% van de gevallen komt dyslexie samen voor met dysorthografie, problemen met het spellen.

dyslextie


Dyslexie is een stoornis in het technisch lezen, niet in het begrijpend lezen
. Dyslexie kan het begrijpend lezen wèl belemmeren. Dit is het geval als het technisch lezen onevenredig veel aandacht en energie vraagt, zoals bij een kind met dyslexie.
Dyslexie belemmert ook het vlot leren lezen. De meeste kinderen met dyslexie leren uiteindelijk wel lezen, maar blijven trager lezen. Ze moeten er meer energie in steken en zijn sneller afgeleid dan de gemiddelde lezer. Dat gaat vaak ten koste van het begrip van wat gelezen is.

Dyslexie is niet bij elk kind hetzelfde. Het kan variëren in ernst en bijkomende stoornissen. Sommige leerlingen hebben moeite met hardop lezen, maar kunnen vrij probleemloos eenvoudige teksten stillezen en begrijpen. Andere leerlingen kunnen leesproblemen goed compenseren, maar hebben grote moeite met de spelling.

 

Kenmerken van dyslexie :

Het belangrijkste kenmerk van dyslexie is dat er een hardnekkig probleem is bij het aanleren en vlot toepassen van het lezen en spellen op woordniveau. Kinderen met dyslexie hebben veel extra oefening nodig om het (technisch) lezen aan te leren. Daarom is het van belang dat dyslexie bij een kind zo vroeg mogelijk wordt ontdekt. Hoe eerder een gerichte aanpak van lees- en spellingproblemen kan starten, hoe groter de kans op succes.

Kinderen met dyslexie kunnen moeite hebben:  

    • om het verschil te horen tussen klanken als m en n; p, t en k; s, f en g; eu, u en ui
    • om de klanken in volgorde te zetten, zoals bij 'dorp' en 'drop' of '12' en '21'
    • om de aandacht te houden bij ‘klankinformatie’ (gesproken woord)
    • met het inprenten van reeksen, bijvoorbeeld tafels of spellingsregels
    • met het onthouden van vaste woordcombinaties, uitdrukkingen of gezegdes
    • met het onthouden van losse gegevens, zoals rijtjes, woordjes en jaartallen

Problemen bij het lezen
De leesproblemen van kinderen met dyslexie vallen het meest op bij hardop lezen. Sommige kinderen hebben een traag leestempo en lezen de woorden spellend. Andere kinderen hebben een hoog leestempo, maar maken daarbij veel fouten door te raden. Er kan ook sprake zijn van een combinatie van beide.

Problemen bij de spelling
Kinderen met dyslexie maken langdurig veel spellingsfouten en hebben, om dat te voorkomen, veel steun nodig van spellingsregels. Het kan zijn dat ze één bepaald woord op een bladzijde op verschillende manieren spellen. Kinderen met dyslexie proberen vaak de spelling van specifieke woorden te onthouden. Dit is een enorme belasting voor het geheugen. Bovendien beklijft de kennis meestal niet, omdat ze het op een ongestructureerde manier in het geheugen opslaan.

Problemen bij het schrijven
Kinderen met dyslexie schrijven vaak onleesbaar en maken veel doorhalingen. Bij leerlingen die wel leesbaar schrijven, valt het trage schrijftempo op.

 

Per leeftijdsgroep zijn er verschillende signalen die kunnen duiden op (aanleg voor) dyslexie bij kinderen :

  • Signalen op kleuterleeftijd
    Op de kleuterleeftijd is dyslexie nog niet vast te stellen. Wel kunnen er een aantal signalen zijn die aanleiding geven om het kind extra in de gaten te houden
    • een algemeen zwak taalniveau heeft
    • slecht versjes kan onthouden en slecht kan rijmen
    • moeite heeft met het aanleren van willekeurige afspraken, zoals de begrippen 'links' en 'rechts' en de namen van kleuren.

    Niet alle kinderen met deze problemen ontwikkelen echter dyslexie. Een vertraagde spraak-en taalontwikkeling en dyslexie in de familie heeft wel een zekere voorspellende waarde.

  • Signalen onderbouw Basisonderwijs
    Signalen voor dyslexie in het 1ste leerjaar kunnen zijn:

    • lang spellend lezen of vroeg radend lezen
    • moeite met aandacht voor verbale informatie
    • moeite om het verschil te horen tussen klanken als m en n, t en k, ba en da, met ritme, klemtoon en de betekenis van woorden
    • moeite om verschil te zien tussen bijvoorbeeld p en q, b en d, en met volgorde in woorden (zodat omkeringen en weglatingen het gevolg zijn)
    • moeite met het inprenten van reeksen (bijv. tafels), met het onthouden van woordcombinaties, uitdrukkingen en gezegdes  

    Signalen voor dyslexie in het 2de leerjaar kunnen zijn:

    • een hekel aan hardop lezen
    • lang spellend lezen
    • veel radend lezen
    • vaak struikelen bij het lezen
    • vaak een woord overslaan
    • delen van woorden weglaten
    • woorden die hetzelfde klinken door elkaar halen
    • een groeiend verschil tussen het leesvermogen en het vermogen een verhaal te begrijpen
  • Signalen bovenbouw Basisonderwijs
    In de bovenbouw van de basisschool is het leesonderwijs erop gericht om leerlingen steeds meer woorden te leren lezen, steeds zelfstandiger te maken en door middel van lezen informatie op te laten doen en hun kennis uit te breiden.
    • Kenmerken bij hardop lezen : te traag lezen, veel spellend lezen, veelfouten maken door woorden te raden, ontwikkelen van een grote weerstand en/of faalangst tegen leesbeurten
    • Kenmerken bij spelling : veel spellingsfouten bij vrije schrijfopdrachten, vaak fonetisch spellen (letterlijk opschrijven wat men hoort), de spellingsregels slecht onthouden,  zichzelf niet of nauwelijks corrigeren
    • Kenmerken bij het schrijven : traag schrijftempo,  vaak een onleesbaar schrift heeft met veel doorhalingen (hoeft niet door een motorisch probleem te komen)
    • Kenmerken bij het benoemen : problemen met het onthouden van namen of het ophalen van namen uit het geheugen, bijvoorbeeld bij vakken als geschiedenis en aardrijkskunde.
  • Signalen Voortgezet Onderwijs
    Soms wordt dyslexie pas ontdekt als uw kind al naar het voortgezet onderwijs gaat. Dit kan komen doordat de basisschool het niet heeft herkend, of omdat de leerling door een zeer goede intelligentie in staat was de problemen te camoufleren.
    In het voortgezet onderwijs vallen deze kinderen dan op omdat ze:
    • heel veel nieuwe woorden tegelijk moeten leren en vaak onder tijdsdruk moeten presteren
    • vreemde talen krijgen, waarbij de spellingsregels vaak onduidelijk zijn
    • moeite hebben met het aanbrengen van structuur in het huiswerk

 

Concreet spreken we van dyslexie/dysorthografie

wanneer het lezen/het spellen van het kind duidelijk beneden het verwachte niveau ligt in vergelijking met de leeftijd, de intelligentie en het gevolgde onderwijs. Er moet sprake zijn van een onvolledige en moeizame automatisering en het probleem moet hardnekkig of didactisch resistent zijn. Dit wil zeggen dat ondanks therapie van minimum 6 maanden er slechts weinig of geringe evolutie te merken is.

 

Gevolgen van dyslexie

Het niet snel technisch kunnen lezen en spellen heeft ernstige gevolgen in deze 'talige' maatschappij, waarin veel gelezen en geschreven moet worden. 

De belangrijkste gevolgen van dyslexie voor een kind zijn:

  • belemmeringen in het onderwijs
    In het onderwijs moet veel gelezen en geschreven worden. Dit heeft ernstige gevolgen voor het volgen van onderwijs en belemmert kinderen om hun capaciteiten te ontwikkelen. Veel kinderen met dyslexie kiezen ook een onderwijsniveau dat lager is dan ze op grond van hun intelligentie aankunnen.
  • sociaal-emotionele problemen
    Dyslexie kan het gevoel van eigenwaarde bij een kind zwaar ondermijnen. Het kan tot frustraties leiden als het kind voldoende intelligent is maar het technisch lezen niet onder de knie krijgt, terwijl het bij klasgenootjes probleemloos lijkt te verlopen. Ook kunnen motivatieproblemen ontstaan waardoor kinderen geen zin meer hebben om het lezen te blijven oefenen, terwijl zij juist extra oefening nodig hebben om een minimaal leesniveau te halen.

 

Behandeling van dyslexie :

Behandeling van dyslexie is gericht op het vergroten van de leesvaardigheid, het opheffen of verminderen van de beperking, het omgaan met de beperking en het voorkomen van nadelige gevolgen ervan. In de praktijk komt dit neer op het:

  • zo snel mogelijk bereiken van een zo hoog mogelijk niveau van technisch lezen (woordherkenning) en spellen (schriftbeeldvorming)
  • kunnen omgaan met een laag niveau van deze automatisering (compenseren en gebruik van hulpmiddelen)
  • voorkomen van intellectuele achterstand in verhouding tot de individuele mogelijkheden van het kind 
  • voorkomen of verminderen van emotionele en sociale gevolgen


Doel van de behandeling is het kind minimaal het niveau van 'functionele geletterdheid' te laten halen. Dit is een niveau van lees- en schrijfvaardigheid dat past bij de leeftijd en levensomstandigheden van een kind.

Kinderen met dyslexie kunnen sterk van elkaar verschillen wat betreft de mate van dyslexie, de uitingsvorm, de bijkomende problemen en de verschillen in individuele aard en aanleg. Een behandeling kan daarom geen standaardaanpak zijn, maar moet gebaseerd zijn op een individueel behandelplan.

De duur van een dyslexiebehandeling is afhankelijk van de ernst van de problemen en de inzet van kind en ouders. Er is geen vorm van behandeling of therapie bekend waarmee het lees- en/of spellingsprobleem volledig wordt opgelost. Er moet hard worden gewerkt voor het bereiken van resultaat en het leren van nieuwe vaardigheden. 

Het is belangrijk dat leerlingen met STICORDI-maatregelen de competenties van een opleiding verwerven, daar waar ze zonder maatregelen zouden falen. In het lager onderwijs zal het accent vooral liggen op stimulerende en remediërende aanpak en zullen er extra inspanningen geleverd moeten worden om de basisleerstof te verwerken. Later in het onderwijs kan gekozen worden voor meer gebruik van compenseren en dispenseren. Steeds zullen een analyse en aanpak nodig zijn uitgaande van de aanwezige kennis en vaardigheden, gerelateerd aan de minimumdoelstellingen voor een opleiding, afgestemd op de individuele behoeften en een motiverende benadering.

naar boven